ThanPhuc.comThán Phục
Sinh vật Việt Nam đáng thán phục

Ếch cây rêu nguỵ trang thế nào: da sần như rêu, phá đường viền, cuộn tròn giả chết

Ếch cây sần Bắc Bộ trông như một nắm rêu trên vách đá ẩm. Bí mật nằm ở màu loang, mụn sần ba chiều, tư thế dẹt sát đá và phản xạ cuộn tròn khi bị động.

A mossy frog with bumpy green and brown skin sits motionless on a wet moss covered rock near a forest stream at night, macro shot, soft torchlight from the side

Ếch cây rêu nguỵ trang không phải bằng một mẹo, mà bằng nhiều lớp cùng lúc: màu xanh rêu loang nâu đen giống mảng rêu trên đá, làn da phủ mụn sần nổi ba chiều nên kết cấu cũng giống rêu, tư thế nằm dẹt và im bất động để không đổ bóng, và khi bị chạm vào thì cuộn tròn thành một cục giống hòn đá phủ rêu.

Loài này có tên ếch cây sần Bắc Bộ (Theloderma corticale), là loài đặc hữu của vùng núi phía Bắc Việt Nam, sống ở những khe suối, vách đá ẩm và hốc cây có nước trong rừng. Ban ngày, kể cả khi bạn đứng ngay cạnh, nhiều khả năng bạn sẽ không nhận ra nó. Bài này giải thích từng lớp nguỵ trang theo con mắt của kẻ săn mồi, cách loài ếch này đẻ trứng trong hốc nước, và cách quan sát mà không làm hại.

Con mắt của kẻ săn mồi: nó tìm gì để phát hiện con mồi

Muốn hiểu một kiểu nguỵ trang, trước hết phải hiểu nó đánh lừa ai và đánh lừa điều gì. Chim, rắn và các loài thú nhỏ ăn ếch tìm con mồi chủ yếu nhờ mắt. Mắt của chúng, cũng như mắt người, nhạy đặc biệt với vài loại tín hiệu: đường viền rõ ràng tách vật ra khỏi nền, sự đối xứng của một cơ thể, cặp mắt tròn, bóng đổ, và chuyển động.

Một con ếch màu xanh trơn trên vách đá xám, dù màu có giống lá đến đâu, vẫn lộ ra ngay vì đường viền thân, đôi mắt tròn và bóng đổ phía dưới. Nguỵ trang tốt phải xử lý từng tín hiệu này, không chỉ màu sắc. Ếch cây rêu là một ví dụ hiếm thấy vì nó xử lý gần như đủ cả.

Thử làm một trò nhỏ ở nhà: cắt một hình con ếch bằng giấy màu xanh trơn và một hình y hệt nhưng tô loang xanh, nâu, đen theo mảng lớn. Đặt cả hai lên một tấm ảnh in vách đá có rêu, đứng cách vài bước rồi nhìn. Hình tô loang sẽ khó thấy hơn hẳn, dù màu trung bình của nó không khác. Đó là bước đầu của bí mật.

Bốn lớp nguỵ trang của ếch cây rêu

Mỗi lớp nguỵ trang nhắm vào một tín hiệu mà kẻ săn mồi dựa vào. Bảng dưới gom lại, kèm ví dụ con người đã học theo.

Lớp nguỵ trangĐánh lừa tín hiệu nàoẾch làm thế nàoCon người làm tương tự
Màu loang mảng lớnĐường viền thânCác mảng xanh, nâu, đen chạy cắt ngang mép cơ thể, khiến mắt kẻ thù không vẽ được hình con ếchVải rằn ri với mảng màu to, không đều
Da sần ba chiềuKết cấu bề mặtMụn và gai thịt nhỏ dày đặc, có cả sợi da mảnh, bắt chước độ xù của rêuBộ đồ nguỵ trang gắn sợi vải và lá giả
Nằm dẹt, bất độngBóng đổ và chuyển độngÉp sát người vào đá, chân thu dưới thân, gần như không đổ bóng; không cử động khi có động tĩnhNgười bắn tỉa nằm sát đất, bất động
Che mắtHình mắt trònMàu mống mắt và mi hoà vào hoa văn quanh đầu, mắt không nổi bậtLưới che mặt

Ba lớp đầu đã được mô tả kỹ cho nhiều loài nguỵ trang, từ bướm lá đến cá đá. Ở ếch cây rêu, điều đáng nể là cả bốn lớp cùng có mặt trên một con vật nhỏ chỉ dài chừng vài đốt ngón tay. Màu của ếch có thể sậm hay nhạt đi đôi chút theo ánh sáng và độ ẩm, nhưng không đổi nhanh như tắc kè hoa; bộ hoa văn chính là cố định.

Khi lớp nguỵ trang bị phát hiện: phản xạ cuộn tròn giả chết

Không có nguỵ trang nào hoàn hảo. Khi bị chạm vào hay bị lật lên, ếch cây rêu chuyển sang phương án dự phòng, được những người khảo sát và nghiên cứu lưỡng cư mô tả khá giống nhau.

  1. Co người. Ếch rụt đầu, gập bốn chân sát thân, lưng cong lại.
  2. Thành một khối tròn. Cơ thể co thành hình gần như quả cầu nhỏ phủ mụn sần, không còn thấy hình con ếch.
  3. Bất động. Ếch giữ nguyên tư thế, không giãy, dù bị lăn hay lật.
  4. Chờ. Khi mối đe doạ qua đi, ếch từ từ duỗi người, nhảy hoặc bò vào khe đá.

Vì sao giả chết lại có tác dụng? Nhiều kẻ săn mồi bị kích thích bởi con mồi đang giãy giụa; một khối bất động, xù xì, trông như mẩu đá hoặc mẩu rêu thì kém hấp dẫn, và có thể bị bỏ qua. Đây là cách giải thích được nhiều người chấp nhận, dù việc đo xem phản xạ này cứu được ếch bao nhiêu lần trong tự nhiên là rất khó.

Đẻ trứng trong hốc nước: một chiến lược tránh cá và tránh lũ

Ếch cây rêu không đẻ ở ao hồ hay suối lớn như nhiều loài ếch khác. Chúng chọn những hốc nước nhỏ: lỗ đá đọng nước mưa, hốc thân cây mục chứa nước, khe đá gần suối. Trứng thường được đặt ở vách hốc, phía trên mặt nước. Khi nở, nòng nọc trượt xuống nước trong hốc và lớn lên ở đó cho đến khi biến thái thành ếch con.

Lựa chọn này có lợi rõ ràng. Hốc nước nhỏ không có cá, loài ăn trứng và nòng nọc hàng đầu ở suối. Hốc cao hơn mặt suối cũng tránh được những đợt lũ cuốn trôi. Đổi lại, hốc nước có thể cạn nếu mưa ít, và số lượng hốc phù hợp trong rừng có hạn, nên loài ếch này phụ thuộc nhiều vào những khu rừng còn già, còn hốc cây và vách đá ẩm.

Một chi tiết thú vị: cả trứng lẫn chỗ đẻ đều nằm trong chính môi trường mà lớp nguỵ trang của ếch trưởng thành phát huy tác dụng tốt nhất, tức đá ẩm phủ rêu. Hình dáng, màu sắc và cách sinh sản của loài ăn khớp với một kiểu nơi sống rất cụ thể. Khi kiểu nơi sống ấy mất đi, toàn bộ bộ kỹ năng của loài cũng mất chỗ dùng.

Quan sát ếch cây rêu và các loài nguỵ trang ban đêm

Ếch cây rêu hoạt động về đêm. Nếu có dịp đi khảo sát lưỡng cư cùng người hướng dẫn ở rừng núi phía Bắc, những gợi ý sau giúp bạn thấy mà không làm hại.

  • Đi sau mưa, khi không khí ẩm; quét đèn chậm dọc vách đá và hốc cây gần suối nhỏ.
  • Tìm "một mảng rêu có mắt": chính đôi mắt hơi phản chiếu ánh đèn thường là thứ lộ ra đầu tiên.
  • Không dùng tay chạm vào ếch; da lưỡng cư rất nhạy, kem chống muỗi và dầu trên tay người có thể gây hại.
  • Chụp ảnh không đèn chớp hoặc dùng đèn mềm chiếu lệch; không lật đá, không đổ nước trong hốc.
  • Không mua ếch rêu hoang dã. Loài đặc hữu với vùng phân bố hẹp rất dễ suy giảm nếu bị bắt bán.

Nhóm bạn đi rừng ban đêm có thể chơi trò "ai thấy trước": một người chỉ đèn vào một vùng vách đá, những người khác phải tìm ra con ếch trong đó. Phần lớn sẽ thấy rằng mình nhìn thẳng vào ếch nhiều giây mà vẫn chưa nhận ra.

Những bậc thầy nguỵ trang khác trong rừng Việt Nam

Ếch cây rêu không đơn độc. Rừng Việt Nam có nhiều loài cũng dựa vào hình dạng và kết cấu, không chỉ màu sắc, để biến mất trước mắt kẻ thù. So sánh vài loài giúp thấy mỗi loài chọn "giả làm" một thứ khác nhau.

LoàiGiả làm gìLớp nguỵ trang chínhGặp ở đâu
Ếch cây rêuMảng rêu trên đá ẩmDa sần, màu loang, nằm dẹtVách đá, hốc cây gần suối vùng núi phía Bắc
Cóc mắt sừngLá khô trên nền rừngMí mắt nhọn như mép lá, thân màu nâu lá, gờ da như gân láThảm lá mục dưới tán rừng
Bướm lá khôChiếc lá úaMặt dưới cánh có gân giữa và đốm như vết nấmRừng thường xanh, khi bướm đậu xếp cánh
Tắc kèVỏ cây sầnDa xám xanh lốm đốm, áp sát thân câyThân cây, vách đá, mái nhà gần rừng
Cú muỗiCành khô hoặc lá rụngLông vằn nâu xám, nằm im trên mặt đấtNền rừng thưa, ven đồi

Điểm chung là không loài nào chỉ "đổi màu cho giống nền". Chúng giả một vật cụ thể có hình dạng, kết cấu và cách nằm riêng. Khi đi rừng, nếu đổi cách nhìn từ "tìm con vật" sang "tìm thứ gì đó hơi lạ trong đám rêu, đám lá", bạn sẽ thấy nhiều hơn hẳn.

Hiểu lầm hay gặp về nguỵ trang ở ếch

Ếch rêu có rêu thật mọc trên lưng. Không. Những gì trông như rêu là da ếch với mụn sần và hoa văn màu. Không có cây rêu nào mọc trên người ếch.

Ếch nào cũng đổi màu được như tắc kè hoa. Nhiều loài ếch có thể sậm hay nhạt màu đôi chút theo nhiệt độ, ánh sáng, nhưng không đổi hoa văn nhanh. Ếch cây rêu dựa vào hoa văn cố định chứ không phải đổi màu.

Nguỵ trang chỉ là chuyện màu sắc. Màu chỉ là một lớp. Kết cấu bề mặt, đường viền, bóng đổ, đôi mắt và việc giữ im lặng quan trọng không kém, có khi còn hơn.

Thấy được ếch dưới đèn nghĩa là nguỵ trang kém. Nguỵ trang của ếch cây rêu được chọn lọc để chống mắt kẻ săn mồi dưới ánh sáng tự nhiên, nhất là ban ngày khi ếch ngủ trên đá. Đèn pin rọi thẳng ban đêm làm mắt ếch phản quang, một điều kiện mà kẻ thù của nó không có.

Ếch cuộn tròn là ếch đã chết. Đó là phản xạ giả chết. Cứ để yên con vật ở chỗ cũ, nó sẽ tự duỗi người và rời đi khi thấy an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Ếch cây rêu sống ở đâu tại Việt Nam?

Ếch cây sần Bắc Bộ là loài đặc hữu của vùng núi phía Bắc, sống quanh khe suối, vách đá ẩm và hốc cây có nước trong rừng còn tốt. Chúng hoạt động chủ yếu về đêm.

Vì sao ếch cây rêu khó nhìn thấy như vậy?

Vì nó nguỵ trang theo nhiều lớp: hoa văn loang làm vỡ đường viền, da sần giống kết cấu rêu, nằm dẹt bất động để không đổ bóng, và đôi mắt hoà vào hoa văn quanh đầu.

Ếch cây rêu có đổi màu được không?

Ếch có thể sậm hoặc nhạt màu đi đôi chút theo điều kiện xung quanh, nhưng hoa văn chính không thay đổi nhanh như tắc kè hoa hay bạch tuộc.

Ếch cây rêu giả chết bằng cách nào?

Khi bị chạm hoặc lật lên, ếch rụt đầu, gập chân sát thân và co thành một khối tròn phủ mụn sần, giữ bất động cho đến khi mối đe doạ qua đi.

Ếch cây rêu đẻ trứng ở đâu?

Chúng đẻ trứng ở vách những hốc nước nhỏ như lỗ đá đọng nước mưa hoặc hốc cây chứa nước. Nòng nọc nở ra trượt xuống nước trong hốc và lớn lên ở đó, tránh được cá ăn trứng.

Có nên mua ếch cây rêu về nuôi không?

Không nên mua cá thể bắt từ tự nhiên. Đây là loài đặc hữu có vùng phân bố hẹp, và việc bắt bán có thể làm quần thể ngoài rừng suy giảm nhanh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138